Trang trí hồ cá là phần khiến nhiều người hào hứng nhất khi mới bắt đầu, nhưng cũng là phần dễ làm sai nhất. Trang trí đúng là làm sao để cá thoải mái, dòng nước lưu thông đều, không gian được phân chia hợp lý và mỗi lần dọn vệ sinh không phải tháo cả hồ ra.
Phân tích size của hồ trước khi bắt đầu trang trí
Với hồ nhỏ dưới 40 lít, nên ưu tiên tối giản. Đừng cố nhét quá nhiều đồ vì càng chật thì việc hút cặn và theo dõi cá càng khó. Với hồ từ 60 lít trở lên, bạn có thể áp dụng bố cục lệch: một bên đặt cụm trang trí, một bên để trống.
Nếu không biết bắt đầu từ đâu, một nguyên tắc cơ bản là chia hồ theo tỷ lệ 2/3 – 1/3: hai phần dành cho cảnh, một phần còn lại giữ trống cho cá bơi và hút đáy.
Cách chọn đá, lũa và cây cho từng mục đích cụ thể
Không có vật liệu trang trí nào là “tốt nhất cho mọi hồ”. Mỗi loại đá, lũa hay cây đều có điểm mạnh – điểm yếu, phù hợp với từng loại cá và nhu cầu sử dụng.
Lũa
Lũa là lựa chọn phổ biến nhờ hình dáng tự nhiên, dễ kết hợp với rêu hoặc cây thủy sinh. Tuy nhiên, lũa mới thường ra màu nâu, khiến nước bị vàng và dễ nổi. Trước khi dùng, nên ngâm lũa trong nước ít nhất 5 – 7 ngày, thay nước thường xuyên để giảm mùi và màu. Có thể dùng keo dán hoặc buộc lũa vào đá để giữ chìm nếu còn nhẹ.
Đá
Đá nên chọn loại trơ, không ảnh hưởng đến pH, dễ rửa sạch như đá Tiger, đá cổ, đá tổ ong. Đá vôi hoặc đá san hô chỉ dùng nếu bạn muốn tăng pH trong hồ nuôi cá kiểng nước cứng. Nên tránh dùng đá có cạnh sắc vì dễ làm rách vây cá.
Cách đặt đá phổ biến là cụm ba viên với kích thước to – trung – nhỏ, tạo cảm giác tự nhiên. Đặt lệch về một phía, không nên đặt ngay giữa hồ. Nếu bạn chơi hồ thủy sinh có sỏi hoặc nền đất, nên kê đá phía sau cùng, hơi cao một chút để tạo lớp nền dốc từ sau ra trước.
Cây thật
Cây thật ngoài tác dụng trang trí còn giúp hút bớt dinh dưỡng dư, làm nước ổn định hơn, giảm rêu. Nên trồng cây thấp ở phía trước, cây cao để ở sau để không che mất tầm nhìn. Không nên trồng sát đầu ra lọc vì sẽ làm yếu dòng chảy, khiến rác tụ lại một chỗ.
Sắp xếp hồ cá khoa học giúp vệ sinh dễ dàng
Việc sắp xếp hồ sao cho gọn, thông thoáng, đúng luồng nước và dễ thao tác dọn dẹp cần được tính từ đầu.
Tạo khoảng trống trước kính và theo hướng dòng chảy
Mặt trước là chỗ để quan sát hổ hồ nên cần giữ trống để dễ phát hiện cá bị nấm, bị xước vây hay có biểu hiện bất thường. Khu vực mặt tiền trống trải cũng tạo điều kiện để bạn dễ dàng dùng ống hút cặn đưa vào hút phân cá, rác thực vật lắng xuống đáy mà không phải tháo các vật dụng trang trí.
Chú ý sắp xếp hồ hợp hướng nước chảy nằm hạn chế việc phân cá đọng góc đồng thời giảm bớt nỗ lực mỗi lần dọn hồ.
Đặt vật trang trí sao cho không chặn lọc và đầu hút
Nhiều người đặt đá hoặc cây sát ngay đầu hút lọc vì nghĩ rằng như vậy sẽ giúp giấu phần thiết bị, làm hồ nhìn gọn hơn. Tuy nhiên, điều này có thể làm cho đầu hút bị che bởi cây hoặc lũa, dòng nước yếu đi rõ rệt, hút cặn kém làm cho hồ nhanh bị dơ.
Nên để vùng xung quanh đầu hút thông thoáng ít nhất 5 – 7cm theo các chiều. Không đặt cây rậm, đá lớn hoặc bám rêu gần đó. Nếu muốn che thiết bị, hãy dùng vài bụi cây thấp, ít lá và đặt chếch phía trước, cách xa một chút, vừa tạo lớp nền mềm vừa không cản dòng nước.
Giữ lối di chuyển linh hoạt để hút đáy và lau kính
Một hồ được bố trí khoa học phải có các lối để bạn đưa ống hút đáy, que chổi rêu hoặc tay lau kính vào mà không phải chèn ép hoặc gỡ đồ ra.
Với hồ nhỏ, bạn có thể giữ hai bên mép trước hoặc phía bên hông trống để lau kính theo chiều dài. Trường hợp hồ dài từ 60cm trở lên, nên chừa hẳn một góc trống phía trước hoặc phía sau để đưa ống hút cặn vào sâu mà không bị vướng đá hay cây.
Không trải nền quá dày và không chất đá, lũa lên nhau quá nhiều
Nếu bạn không chơi thủy sinh chuyên sâu, không trồng cây cắm rễ sâu thì nền dày trên 5cm là không cần thiết. Nền dày dễ tích tụ phân, thức ăn thừa và khí độc như H₂S nếu không có lớp lọc dưới hoặc không hút đáy thường xuyên.
Một bố cục hiệu quả thường đặt đá lớn phía sau, thấp dần về phía trước. Các khe hở được tính toán đủ rộng để cá chui qua nhưng không bị kẹt, đồng thời không quá hẹp khiến bạn không thể hút cặn.
Giữ bố cục vừa đủ để giữ vẻ đẹp hài hoà
Cá cảnh, đặc biệt là các loài bơi theo đàn như neon, hồng nhung, bảy màu, rất cần không gian trống để di chuyển tự nhiên. Ngay cả các loài sống tầng đáy như cá chuột, cá chạch, nếu nền bị lấp kín thì chúng cũng không có lối tìm ăn, dễ trốn và bỏ ăn.
Một bố cục để trống từ 30 – 40% diện tích hồ thường lý tưởng nhất để cá phát triển tốt cũng như tạo thuận lợi cho người chăm.
Gợi ý bố trí theo từng loại hồ trên thực tế
Tùy theo từng dòng cá bạn nuôi, cách bơi của chúng và nhu cầu không gian sẽ khác nhau.
Hồ nuôi cá vàng hoặc cá lớn thân tròn
Cá vàng, cá ranchu, oranda, ryukin hoặc cá koi mini thường thải khá nhiều, dễ làm nước đục và đáy bẩn nhanh. Bởi vậy, khi setup hồ cho nhóm cá này, yếu tố đầu tiên cần ưu tiên là độ thông thoáng, dễ dọn và nền không gây tổn thương.
Khi nuôi các loài cá này, nên trải sỏi tròn đều hạt, kích thước khoảng 3 – 5mm. Về phần trang trí, nên giữ bố cục đơn giản để dọn vệ sinh dễ dạng hơn.
Hồ betta, cá bảy màu, cá nhỏ tầng mặt
Với nhóm cá nhỏ sống ở tầng mặt như betta, guppy, platy hay molly mini, mục tiêu bố trí hồ là tạo không gian rộng để bơi và một vài điểm dừng nghỉ, không cần quá nhiều đá hoặc cây tầng đáy.
Cách bố trí hiệu quả nhất với loại hồ này là chọn một bên làm cụm trang trí (rêu gắn lũa, cây lá nhỏ), bên còn lại để thoáng hoàn toàn. Không cần trải nền dày, không dùng đá nhọn và tránh tạo vùng tối ẩm dễ sinh rêu. Điều này giúp cá bơi thoải mái, lên màu rõ hơn và cũng dễ theo dõi sức khỏe từng con.
Hồ tép hoặc thủy sinh nhẹ
Do tép có kích thước nhỏ, sống tầng đáy và khá nhạy cảm với dòng nước mạnh, ánh sáng gắt hoặc môi trường biến động, nên cách bố trí cũng cần chú ý để đảm bảo sự ổn định.
Một gốc lũa có rêu Java gắn sẵn, trải nhẹ ra nền là đủ để tạo không gian sống cho cả đàn tép nhỏ. Đá nên là loại nhỏ, không sắc, đặt rải đều chứ không chất thành cụm cao. Mục tiêu là tạo các điểm nghỉ tự nhiên nhưng vẫn giữ được bề mặt trống để hút cặn và ánh sáng xuống tới đáy.
Lọc cho hồ tép nên là loại lọc nhẹ, không tạo dòng mạnh như lọc thác. Có thể dùng lọc bio hoặc lọc vi sinh bằng bọt mút, vừa giữ ổn định vi sinh vừa không cuốn tép con vào dòng nước.
Vì tép dễ stress khi môi trường biến động, cách bố trí cần chú trọng sự yên tĩnh và ổn định, tránh làm hồ quá trống hoặc quá sáng nhé.
Những lỗi nhỏ khi trang trí gây phiền toái cho cá & người nuôi
Trong phần cuối cùng hãy điểm qua những lỗi bố trí dễ gặp nhất nhất và cách xử lý để khắc phục nhanh, ít tốn kém.
Đặt vật trang trí chắn đầu hút lọc
Giải pháp khi đồ trang trí che mất đầu hút lọc là hãy sắp xếp lại không gian xung quanh đầu hút. Nếu bắt buộc phải che thiết bị, có thể dùng cây thấp, tán nhỏ hoặc một viên đá thấp đặt chếch xa đầu hút để vừa che nhẹ vừa không cản trở dòng nước. Cũng nên quan sát dòng chảy thường xuyên để kịp điều chỉnh nếu thấy cặn không được cuốn đi.
Trải nền quá dày hoặc chất đá & lũa chồng cao
Nền trải dày là điều kiện lý tưởng để khí độc như H₂S tích tụ, gây hại cho cá nếu bong bóng khí nổi lên. Trong khi đó, nếu chồng đá hoặc lũa quá cao, dễ khiến các khe bị nghẹt, phân cá không thoát ra ngoài, dần tích tụ và tạo mùi hôi, rêu đen…
Trường hợp hồ cá không trồng cây, chỉ cần 2 – 3cm là đủ tạo hiệu ứng thẩm mỹ. Nếu có trồng cây thủy sinh, tối đa 5 – 7cm và cần bố trí lớp lọc nền bên dưới như nham thạch hoặc sỏi nhẹ để tránh bít đáy. Khi bố trí đá và lũa & giữ các khe đủ rộng để dòng nước lưu thông.
Sử dụng vật liệu chưa xử lý kỹ
Vật liệu chưa được xử lý đúng cách, chúng có thể làm thay đổi môi trường nước, gây đục, tăng pH hoặc ra màu làm nước ngả vàng. Lũa tươi thường tiết tannin ra nước, có thể gây mùi hoặc làm giảm oxy nếu không ngâm kỹ. Đá có lẫn vôi thì ảnh hưởng trực tiếp đến độ kiềm, khiến cá và cây nhạy cảm bị stress.
Để khắc phục, lũa nên được ngâm riêng ít nhất một tuần, thay nước mỗi ngày cho đến khi nước không còn vàng nhiều. Có thể luộc lũa trong nước sôi nếu muốn xử lý nhanh, nhưng nên để nguội hoàn toàn trước khi cho vào hồ. Với đá, cần kiểm tra độ trơ bằng cách nhỏ giấm lên bề mặt, nếu sủi bọt thì đá có chứa canxi, không nên dùng. Rửa sạch, phơi khô và kiểm tra lại trước khi sắp vào hồ sẽ giúp hồ ổn định ngay từ đầu.
Che phủ quá nhiều khiến hồ thiếu ánh sáng và dòng chảy
Trang trí quá dày khiến cho phần đáy hồ dễ bị tù khí, cây thấp không quang hợp được, nước thiếu oxy và vi sinh không phát triển đều.
Cách sắp xếp hợp lý là để cây cao ở phía sau, cây thấp ở phía trước, lũa và đá nên đặt chếch nghiêng để ánh sáng đi xuyên. Giữ vùng mặt kính trước luôn thoáng để tiện theo dõi và lau chùi. Nếu hồ trồng cây, đèn LED nên được đặt phía trên theo trục chính và bố trí cây sao cho ánh sáng đến được mọi tầng.
Dùng nền và trang trí quá sáng gây lóa và stress cho cá
Nền màu trắng, sỏi sáng hoặc đá trắng khi kết hợp với đèn LED trắng hoặc ánh sáng mạnh sẽ khiến hồ bị chói, tạo phản chiếu mạnh dưới đáy. Một số cá có thể bỏ ăn, bơi nhanh bất thường hoặc trốn suốt vì bị kích ứng thị giác.
Để hạn chế, bạn có thể thay nền trắng bằng nền màu tối hơn như đen, nâu, xám đá. Ánh sáng cũng nên được chỉnh cường độ phù hợp, không bật liên tục cả ngày mà chia thời gian chiếu sáng thành từng đợt.
Trang trí hồ cá không cần cầu kỳ, chỉ cần đúng mục đích và hợp với thói quen của cá. Mỗi lần dọn dẹp không cần tháo nửa hồ là bạn đã thành công rồi. Còn nếu bạn muốn hồ vừa đẹp vừa đơn giản, hãy bắt đầu bằng nền hồ sạch & một ít cây nhỏ, còn lại hãy để cá có không gian bơi lội nhé.
