Cá rồng là một trong những loài cá cảnh sang trọng bậc nhất, được nhiều người coi như “vua của hồ cá”. Tuy nhiên, trong quá trình nuôi, nhiều người gặp phải hiện tượng cá rồng bị xệ mắt – đôi mắt tròn đẹp không còn giữ được vẻ sắc sảo mà thay vào đó là cụp xuống, nhìn kém thẩm mỹ và ảnh hưởng đến sức khỏe. Đây là bệnh khá phổ biến, đặc biệt ở những cá thể nuôi lâu năm trong bể kính. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, cách phòng tránh và hướng xử lý khi cá rồng bị xệ mắt.
Mô tả và phân loại bệnh xệ mắt
Xệ mắt là tình trạng mắt cá rồng không nhìn thẳng mà bị lệch xuống dưới. Thay vì ánh nhìn ngang oai vệ, mắt cụp khiến cá kém nhanh nhẹn và giảm giá trị thẩm mỹ.
Các mức độ xệ mắt
Tùy mức độ, ảnh hưởng đến giá trị của cá cũng khác nhau. Với cá cảnh cao cấp, chỉ cần một mắt lệch nhẹ cũng có thể khiến giá trị giảm đáng kể.
- Xệ một bên: Thường xuất hiện ở giai đoạn đầu, mắt bên còn lại vẫn bình thường.
- Xệ cả hai bên: Nặng hơn, khiến cá rồng mất cân đối và khó săn mồi.
Ảnh hưởng đến sức khỏe
Ngoài yếu tố thẩm mỹ, xệ mắt còn ảnh hưởng đến khả năng định hướng và săn mồi. Cá rồng thường chậm chạp, khó bắt mồi trên mặt nước, từ đó dễ suy nhược.
Nguyên nhân gây xệ mắt ở cá rồng
Đến nay, chưa có nghiên cứu nào khẳng định tuyệt đối nguyên nhân chính của bệnh xệ mắt ở cá rồng. Tuy nhiên, nhiều giả thuyết được đưa ra dựa trên kinh nghiệm thực tế.
Di truyền
Một số chuyên gia cho rằng xệ mắt có thể là yếu tố di truyền. Cá con sinh ra từ bố mẹ từng bị xệ mắt có tỷ lệ mắc bệnh cao hơn. Vì vậy, chọn cá giống khỏe mạnh ngay từ đầu rất quan trọng.
Chế độ ăn nhiều mỡ
Cá rồng được cho ăn quá nhiều thức ăn béo như thịt bò, tim heo, cá nhiều dầu… có thể tích tụ mỡ quanh hốc mắt. Lâu dần, khối mỡ làm mắt cụp xuống. Đây là nguyên nhân phổ biến mà nhiều người nuôi thường gặp phải.
Tập tính nhìn xuống đáy bể
Trong môi trường tự nhiên, cá rồng thường săn mồi ở mặt nước. Nhưng khi nuôi trong bể kính, chúng có thói quen nhìn xuống đáy vì ánh sáng phản chiếu hoặc vì thức ăn rơi xuống. Việc này lặp lại lâu ngày khiến cơ mắt thay đổi, dẫn đến xệ.
Môi trường bể nuôi
Nhiều trường hợp cá rồng bị xệ mắt trong bể có đáy sáng hoặc nhiều vật thu hút sự chú ý phía dưới. Cá liên tục quan sát xuống, dần làm mắt lệch. Ngoài ra, bể chật và thiếu không gian bơi cũng góp phần làm cá stress, tăng nguy cơ bệnh.
Phòng và cải thiện bệnh xệ mắt
Dù chưa có cách chữa trị triệt để, nhưng người nuôi hoàn toàn có thể giảm thiểu nguy cơ và cải thiện tình trạng cho cá.
Che đáy bể và điều chỉnh môi trường
Một trong những cách đơn giản nhất là che đáy bể bằng giấy đen hoặc trải nền tối màu. Khi không còn yếu tố gây chú ý dưới đáy, cá rồng sẽ nhìn thẳng nhiều hơn. Đồng thời, hạn chế để thức ăn rơi xuống đáy, thay vào đó tập cho cá ăn mồi nổi.
Đồ chơi nổi và kích thích cá nhìn lên
Một số người nuôi thả bóng nhựa hoặc vật thể nổi trên mặt nước. Điều này khiến cá rồng tập trung quan sát phía trên, dần cải thiện thói quen nhìn xuống. Cách này đặc biệt hiệu quả nếu áp dụng sớm khi cá mới có dấu hiệu xệ nhẹ.
Chế độ ăn hợp lý
Thay vì cho ăn nhiều thịt đỏ, nên cân đối bằng tôm, cá nhỏ, côn trùng và thức ăn viên giàu dinh dưỡng. Giảm thực phẩm nhiều dầu mỡ để hạn chế tích tụ mỡ quanh hốc mắt. Ngoài ra, chia nhỏ khẩu phần ăn cũng giúp cá tiêu hóa dễ hơn.
Xử lý can thiệp y khoa
Trong một số trường hợp, có người chọn biện pháp phẫu thuật để chỉnh lại mắt cá rồng. Tuy nhiên, phương pháp này tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Phẫu thuật chỉnh mắt
Một số trại cá lớn áp dụng phẫu thuật để loại bỏ phần mỡ thừa quanh hốc mắt. Sau ca mổ, mắt cá có thể trở lại bình thường. Nhưng đây là biện pháp tốn kém, cần kỹ thuật cao và không phải lúc nào cũng thành công.
Vì sao chuyên gia ít khuyến nghị can thiệp phẫu thuật
Phẫu thuật có thể gây biến chứng, ảnh hưởng đến sức khỏe cá. Ngoài ra, nếu nguyên nhân chính không được xử lý (ví dụ môi trường hoặc chế độ ăn), bệnh vẫn có thể tái phát. Do đó, biện pháp này thường chỉ dùng cho cá giá trị cao và phải được thực hiện bởi người có kinh nghiệm.
Chăm sóc dài hạn cho cá rồng
Để cá rồng khỏe mạnh và hạn chế nguy cơ xệ mắt, người nuôi nên chú ý đến việc chăm sóc tổng thể.
Duy trì môi trường chuẩn
Cá rồng cần bể rộng, ít nhất 1,5–2 mét chiều dài để bơi thoải mái. Nước cần sạch, nhiệt độ ổn định 27–30°C, pH gần trung tính. Thay nước đều đặn 20–30%/tuần giúp cá luôn khỏe và ít stress.
Theo dõi sức khỏe định kỳ
Quan sát mắt, màu sắc và hành vi của cá thường xuyên để phát hiện bất thường. Nếu thấy dấu hiệu xệ sớm, áp dụng ngay các biện pháp cải thiện. Ngoài ra, cần giữ chế độ ăn đa dạng và tránh lạm dụng một loại thức ăn.
Dù khó chữa triệt để, nhưng với việc che đáy bể, kích thích cá nhìn lên, kiểm soát khẩu phần và chăm sóc đúng cách, bạn hoàn toàn có thể giảm thiểu và cải thiện tình trạng xệ mắt ở cá rồng. Nuôi cá rồng không chỉ cần kỹ thuật mà còn đòi hỏi sự kiên nhẫn, quan sát tỉ mỉ để giữ cho “vua của hồ cá” luôn đẹp và mạnh mẽ.
Ngắm cá rồng bơi trong video sau đây
